Ի՞նչ է ձվարանների անբավարարությունը

Ձվարանների վաղաժամ անբավարարությունը ձվարանների գործառույթի մարումն է մինչև 40 տարեկան կանանց մոտ, որոնք նախկինում ունեցել են նորմալ դաշտանային ցիկլեր և հղիություններ։ Վաղաժամ տերմինն արտացոլում է ձվարանների անբավարարության սպոնտան կամ յաթրոգեն պատճառները, իսկ անբավարարությունը՝ ձվարանների միջանկյալ ակտիվության հնարավորությունը, որը կարող է հանգեցնել օվուլյացիայի, նույնիսկ` հղիության։

Որո՞նք են պատճառները:

Նորածին աղջկա մոտ ձվարաններում  առկա են 700000-1000000 պրիմորդիալ ֆոլիկուլներ: Կնոջ վերարտադրողական տարիքում դիտվում է մոտավորապես 400 օվուլյատոր ցիկլեր և ֆոլիկուլների պաշարով է պայմանավորված, թե որ տարիքից է սկսում ձվարանների գործառույթի անբավարարությունը։

Ամենահաճախ հանդիպող պատճառներն են

• իդիոպաթիկ (ինքնածին),
• ժառանգական գործոնով պայմանավորված (մայրիկի, տատիկի մոտ),
• գենետիկ, օրինակ՝ Թերների համախտանիշը, փխրուն X քրոմոսոմի համախտանիշը,
• վարակային՝ ծանր ընթացքով կարմրուկ, էպիդեմիկ պարոտիտ` անամնեզում
• աուտոիմուն՝ մակերիկամների կամ վահանաձև գեղձի հիվանդություններ,
• յաթրոգեն՝ ձվարանների վիրահատական միջամտություններից հետո,
• քիմիաթերապիայի կամ ճառագայթային բուժումից հետո:

Վերոնշյալ պատճառները կարող են հանգեցնել ձվարանի ֆոլիկուլյար համակարգի ապոպտոզի գործընթացի արագացմանը։

Ինչպե՞ս է դրսևորվում:

Կլինիկական պատկերը դրսևորվում է հետևյալ կերպ.

• երկրորդային ամենորեա, օլիգոմենորեա,
• վազոմոտոր դրսևորումներ` պայամանավորված էստրոգենի դեֆիցիտով (տաք բռնկումներ, գիշերային քրտնարտադրություն, թուլություն, միզասեռական խնդիրներ՝ հեշտոցի չորություն, ռեցիդիվող ցիստիտներ, տրամադրության անկում՝ նեռարյալ դեպրեսիան և այլն),

Ձվարանների վաղաժամ անբավարարությունը և պտղաբերությունը

Հաճախ ձվարանների վաղաժամ անբավարարություն ախտորոշվում է, երբ կինը դիմում է անպտղության խնդրով։ Երբեմն ձվարանի ակտիվության շնորհիվ հնարավոր է սպոնտան ձվազատում, նույնիսկ` հղիություն: Մեծավ մասամբ, այս խնդիրներով կանայք ստիպված են դիմել ԱՄԲ և ՍՏ ծրագրերին, որի արդյունքը կախված է կնոջ տարիքից, անտրալ ֆոլիկուլների քանակից, հակամյուլլերային, FSH հորմոնների մակարդակից և մի շարք այլ գործոններից։ Այդ գործոնների անբավարար տվյալների դեպքում ստիպված ենք լինում առաջարկել միակ հնարավոր տարբերակը՝ կատարել ԱՄԲ և ՍՏ՝ կիրառելով դոնորական ձվաբջիջներ։

Ախտորոշումը

Ախտորոշվում է, հաշվի առնելով անամնեստիկ տվյալները՝ անբացատրելի անպտղություն, դաշտանի բացակայություն, էսթրոգենի ցածր մակարդակով պայմանավորված կլինիկական դրսևորումներ։

Հարկ է կատարել հորմոնալ հետազոտություններ՝ կրկնակի 4-6 շաբաթը մեկ  որոշվում է FSH-ի և էստրադիոլի մակարդակը։ Դիտվում է FSH-ի զգալի աճ, էստրադիոլի կտրուկ նվազում։

Եվրոպական ուղեցույցներն առաջարկում են որպես շեմ օգտագործել FSH` 25-ից բարձր պգ/մլ։ Հակամյուլլերային հորմոնի որոշումը, նրա ցածր մակարդակը նույնպես խոսում է ձվարանների պաշարի նվազման մասին, ինչը կարևոր է ԱՄԲ և ՍՏ ծրագիրն իրականացնելիս։

Տրանսվագինալ էխոգրության պատկերը հետևյալն է. ձվարանների չափերը փոքր են, ֆոլիկուլները բացակայում են, արգանդը նորմայից փոքր է, էնդոմետրիումը՝ գծային։

Որոշ դեպքերում անհրաժեշտ հետազոտություններից են՝ կարիոտիպի որոշումը (մինչև 30 տ կանանց մոտ), հակամարմինների որոշումը (մակերիկամների, վահանաձև գեղձի խնդիրների ժամանակ), դենսիտոմետրիա և այլն։

Բուժման մեթոդները

Բուժումն ուղղված է` նվազեցնելու էսթրոգենների դեֆիցիտով պայմանավորված դրսևորումները,  պահպանելու ոսկրային խտությունը, կանխարգելելու սիրտ-անոթային համակարգի հնարավորին խնդիրները, անհրաժեշտության դեպքում` ներգրավել հոգեբաններին և այլն։  Բուժումը փոխարինող հորմոնալ թերապիան է, որը նշանակվում է մինչև դաշտանադադարի միջին տարիքը՝ մոտավորապես 51 տարեկան։ Նաև կարևոր դեր ունեն առողջ ապրելակերպը, սնունդը, ֆիզիկական ակտիվությունը։