Ցավոտ դաշտանի (դիսմենոռեա) տարածվածության պատճառով կանանց կողմից այն հաճախ ընկալվում է որպես նորմալ երևույթ, և շատերն ապրում են այդ խնդրով ամբողջ կյանքում՝ առանց բժշկական օգնության դիմելու։ Ամեն ամիս` ունենալով աննկարագրելի ցավեր, խանգարվում է նրանց կյանքի նորմալ ռիթմը, բացակայում են աշխատանքից , դասերից , չեն մասնակցում խնջույքների, չեղարկում են կարևոր հանդիպումներ հենց այդ խնդրի պատճառով:

Ինչո՞ւ դաշտանը կարող է շատ ցավոտ լինել:

Ցավոտ դաշտանն` ըստ առաջացմնան պատճառի, ընդունված է տարբերակել առաջնային և երկրորդային դիսմենոռեա:

Երբ առկա է որևէ գիեկոլոգիական ախտաբանություն (էնդոմետրիոզ , ադենոմիոզ, փոքր կոնքի օրգանների բորբոքային հիվանդություններ), ցավոտ դաշտանը կարող է դրսևորվել որպես երկրորդային: Այս  դեպքում հարկ է բուժել հիմնական ախտաբանությունը, ինչը կհանգեցնի ցավի վերացմանը:

Սակայն շատ են դեպքերը, երբ առանց ախտաբանության, երբևէ չծննդաբերած, նույնիսկ սեռական կյանքով չապրած աղջիկների մոտ ի սկզբանե դաշտանը եղել է ցավոտ` ազդելով նրանց կյանքի որակի վրա: Տվյալ դեպքում գործ ունենք  առաջնային դիսմենոռեայի հետ:

Ըստ բնության մշակած մեխանիզմի, ցանկացած դաշտան պետք է ավարտվի հղիությամբ, այսինքն, կնոջ արգանդը յուրաքանչյուր ամիս պատրաստվում է պտղաձու կրելու: Երբ այդ գործընթացը տեղի չի ունենում, արգանդը  ուժեղ կծկումների միջոցով դուրս է մղում  լորձաթաղանթը  (էնդոմետրիումը), որը տեղի է ունենում հատուկ նյութերի` պրոստագլանդինների, ազդեցությամբ: Հենց այդ պրոստագլանդինների արյան մեջ բարձր մակարդակի դեպքում դաշտանն ընթանում է ցավոտ, նույն պատճառով կարող է ուղեկցվել  սրտխառնոցով, գլխապտույտով, մարսողական համակարգի խանգարումներով, ուղեկցվել հորմոնալ տեղաշարժերով, դեպի արգանդ արյան անբավարար հոսքով:

Ի՞նչ անել, եթե դաշտանը շատ ցավոտ է:

Ցավոտ դաշտանի դեպքում կարևոր է հասկանալ՝ արդյո՞ք որևէ հիվանդության նշան է,  նորմալ ֆիզիոլոգիակա՞ն ցավ է, թե՞ առաջանային դիսմենոռեա է:

Եթե արդեն ամեն ինչ փորձել եք՝ բոլոր ավանդական մեթոդները, փորձառու կանանց խորհուրդները, սեփական մարմնի պահանջները, ինտուիտիվ միջամտությունները և, միևնույն է, ցավը պահպանվում է, հարկ է դիմել գինեկոլոգի: Ով կօգնի կառավարել ցավոտ դաշտանն այնպես, որ այն  չազդի կյանքի որակի, բնականոն ռիթմի վրա:

Ինչո՞ւ են դաշտանի օրերը կոչվում կրիտիկական օրեր:

Կրիտիկական են կոչվում են ո՛չ միայն կենսաբանական, ֆիզիոլոգիական փոփոխությունների պատճառով: Դեռ հին ժամանակներից, երբ պատկերացում չունեին մարդու անատոմիայի մասին, շատ լեգենդներ են հյուսել այս օրերի մասին…

Կենսաբանական պատճառաբանություն: Դաշտանի ժամանակ օրգանիզմը բառացիորեն «վերագործարկվում է»՝ ազատվելով նախորդ ցիկլի ընթացքում պատրաստված էնդոմետրիումի շերտից։ Այս գործընթացն ուղեկցվում է հորմոնալ տատանումներով, որոնք ազդում են տրամադրության, էներգիայի մակարդակի և, նույնիսկ, ցավի ընկալման վրա։

 Մշակութային պատճառներ: Տարբեր մշակույթներում դաշտանն ընկալվել է որպես «բաժանարար գիծ»: ոՈրոշ վայրերում այն համարվել է մաքրության և վերածննդի շրջան, իսկ այլ հասարակություններում՝ ժամանակավոր սահմանափակման փուլ։ Շատ տարիներ առաջ մարդիկ չէին հասկանում այս երևույթի իրական կենսաբանական պատճառները, ինչի հետևանքով այն հաճախ ընկալվել է որպես առեղծվածային կամ «կրիտիկական» շրջան։

Ժամանակակից ընկալում: Ներկայում «կրիտիկական օրեր» արտահայտությունը հաճախ են օգտագործում կենցաղում: Կարևոր է հիշել, որ դաշտանը բնական կենսաբանական գործընթաց է, ոչ թե հիվանդություն կամ արտակարգ իրավիճակ, և կրիտիկական է նրանով, որ որոշ կանանց համար դա կարող է լինել ֆիզիկական կամ հուզական «մարտահրավերային» շրջան։

Դաշտանի ժամանակ ցավի տեսակներն ու աստիճանները:

Դաշտանի ժամանակ ցավը (դիսմենորեան) կարող է տարբեր լինել` ըստ բնույթի, տեղակայման և ինտենսիվության։

Ցավի տեսակներն` ըստ բնույթի

• Քաշող (ձգող, ծանրության զգացում). ամենահաճախ հանդիպողն է, սովորաբար, տեղակայված է որովայնի կամ մեջքի ստորին հատվածում, ինչը հիմնականում կապված է արգանդի կծկումների հետ:
• Ծակող կամ սուր ցավ. հաճախ ուղեկցվում է ուժեղ սպազմերով, որոնք կարող են լինել ժամանակավոր, բայց` ինտենսիվ:
• Մկանային կծկումներին նմանվող ցավ (սպազմատիկ). առաջանում է արգանդի մկանների ինտենսիվ կծկումներից, կարող է լինել պարբերաբար ուժգնացող և թուլացող:
• Ցավ, որը տարածվում է մեջքի, կոնքի կամ ոտքերի վրա. որոշ կանանց մոտ ցավը սկսվում է որովայնից, տարածվում դեպի մեջք, կոնքեր կամ ստորին վերջույթներ:
• Սեղմող, ճնշող ցավ. հաճախ ուղեկցվում է ծանրության զգացողությամբ, նման է աղիքային կոլիկներին կամ միզուղիների ցավերին:
• Այրող կամ բաբախող ցավ. հանդիպում է հազվադեպ` որոշ ախտաբանությունների ժամանակ, օրինակ՝ էնդոմետրիոզի։

Ցավի աստիճաններն` ըստ ինտենսիվության

• Թեթև (մեղմ) ցավ.
  • ոչ ինտենսիվ, հիմնականում խանգարող չէ,
  • կարելի է հաղթահարել առանց դեղորայքի,
  • չի խանգարում առօրյա գործունեությանը,
  • տևում է 1-2 օր:
• Միջին ցավ.
  • ավելի ինտենսիվ, բայց դեռևս տանելի,
  • կարող է պահանջվել ցավազրկողներ,
  • տրամադրության փոփոխություններ, գրգռվածություն,
  • կարող է խանգարել որոշ ակտիվություններ:
• Ուժեղ ցավ (ծանր դիսմենորեա)
  • շատ ուժեղ, խանգարում է առօրյա գործունեությանը,
  • ախտանիշներ մյուս օրգան-համակարգերի կողմից՝ սրտխառնոց, գլխապտույտ, փսխում, ուշագնացություն,
  • անհրաժեշտ է ցավազրկողների կամ, նույնիսկ, բժշկական միջամտության կարիք,
  • կարող է վկայել ախտաբանության մասին (էնդոմետրիոզ, ադենոմիոզ, կպումներ, վարակներ):

Ե՞րբ անհանգստանալ:

Հարկ է անհանգստանալ, եթե.

• ցավը տարիների ընթացքում սրվում է,
• չի մեղմանում դեղորայքից,
• ուղեկցվում է առատ արյունահոսությամբ, ուշագնացությամբ, միզարձակման կամ աղիների ցավերով:

Եզրակացություն

Եթե ցավը մեղմ է կամ միջին և չի ազդում կյանքի որակի վրա, ապա այն համարվում է ֆիզիոլոգիական։ Եթե ցավն ուժեղ է, երկարատև կամ ուղեկցվում է այլ ախտանիշներով, կարող է վկայել ախտաբանության մասին և պահանջում է բժշկի խորհրդատվություն

Նախընտրելի է գնահատել ցավը` բալային համակարգով.

1-2 բալ. մեղմ ցավ, որը կարելի է համեմատել փոքր անհանգստության հետ։ Այն չի խանգարում բնական գործունեությանը, հիվանդը չի զգում դեղորայք ընդունելու անհրաժեշտություն։

3-4 բալ. ընդունելի ցավ, բայց արդեն նկատելի է, բժշկական միջամտություն կամ ցավազրկողներ չի պահանջվում, սակայն կարող է անհանգստություն առաջացնել։

5-6 բալ. միջին ցավ, որը կարող է խանգարել մի քանի առօրյա գործունեություններ կատարել, ցավազրկող միջոցները կարող են օգնել։

7-8 բալ. ուժեղ ցավ, որը խանգարում է բնական գործունեությանը, կարող է ուղեկցվել այլ ախտանիշներով՝ սրտխառնոց, գլխապտույտ, հարկ է օգտագործել ցավազրկողներ։

9-10 բալ. չափազանց ուժեղ, անտանելի ցավ, որը միանգամայն խանգարում է կյանքի որակին, ցավազրկող միջոցները բավարար չեն, անհրաժեշտ է արագ բժշկական միջամտություն։