Կոլպոսկոպիան արտաքին սեռական օրգանների, հեշտոցի և արգանդի պարանոցի հեշտոցային մասի հետազոտության մեթոդ է, որի շնորիվ հնարավոր է ուսումնասիրել հյուսվածքների վիճակը և որոշել ախտաբանության տեղակայումն ու տեսակը։

Կոլպոսկոպիկ մեթոդը ոչ ինվազիվ, անցավ և անվտանգ է, միևնույն ժամանակ, էական բարձրացնում է գինեկոլոգիական տարբեր ախտաբանություններով կանանց հետազոտության արդյունավետությունը։

Կոլպոսկոպիան իրականացվում է բժշկական սարքի՝ կոլպոսկոպի օգնությամբ: Այն բինօկուլյար մանրադիտակ է, որի օգնությամբ հնարավոր է բազմակի խոշորացնել հետազոտվող հյուսվածքների պատկերը (5-40 անգամ)։

Հետազոտությունը կատարվում է ստանդարտ գինեկոլոգիական բազմոցում և տևում է մինչև 20 րոպե։ Արգանդի պարանոցը դիտվում է հայելիներով և դիստանցիոն կոլպոսկոպով` 20-25 սմ հեռավորության վրա։ Բժիշկը զննում է մաշկի և տեսանելի լորձաթաղանթի արտաքին տեսքը , անոթների կառուցվածքը` անոմալ գոտիների և նորագոյացությունների հայտնաբերման նպատակով։ Փոփոխված հյուսվածքների հայտնաբերման դեպքում որոշում են նրանց սահմանները, ձևը,  կազմությունը` նախնական գնահատելու բարորակ, նախաքաղցկեղային կամ քաղցկեղային վիճակը։

Տարբերում են հասարակ  և լայնածավալ կոլպոսկոպիա: Վերջինի ժամանակ կիրառվում են մի քանի օպտիկական ֆիլտրներ, հետազոտվող հյուսվածքները մշակվում են քացախաթթվի և Լյուգոլի լուծույթներով։ Կոլպոսկոպը  հնարավորություն է տալիս պատկերն արտածել էկրանին, լուսանկարել և տեսագրել զննությունը։

Կոլպոսկոպիան կիրառվում է ինչպես կանխարգելիչ նպատակով, այնպես էլ պարտադիր` հետևյալ դեպքերում.

1. մարդու պապիլոմավիրուսի հայտնաբերման համար,
2. հեշտոցի պատերի, արգանդի պարանոցի անզեն աչքով տեսանելի փոփոխությունների հայտնաբերման ժամանակ,
3. եթե կատարված բջջաբանական հետազոտության (PAP-քսուք) արդյունքում հայտնաբերվել են բջիջներ, որոնք նորմայում բացակայում են,
4. կնոջ մոտ որևէ գինեկոլոգիական խնդիր հայտնաբերելու ժամանակ, այդ թվում` կլիմակտերիկ շրջանում, ԱՄԲ-ից և գինեկոլոգիական վիրահատություններից առաջ,
5. հեշտոցից անոմալ արտադրության ժամանակ, հատկապես` արյունային, այդ թվում` հղիության ժամանակ,
6. իրականացված բուժման որակի հսկում:

Կոլպոսկոպիայով բացահայտում են հետևյալ ախտաբանությունները.

• էկտոպիա, իրական էրոզիա,
• պոլիպներ,
• նախաքաղցկեղային վիճակներ (դիսպլազիաներ),
• ցերվիցիտ, կոլպիտ,
• արտաքին սեռական օրգանների, հեշտոցի և արգանդի պարանոցի քաղցկեղ,
• էնդոմետրիոզ,
• կոնդիլոմաներ:

Կոլպոսկոպիան ունի հակացուցումներ՝ սեռական օրգանների սուր բորբոքային հիվանդություններ, ալերգիկ ռեակցիաներ` յոդի, քացախաթթվի նկատմամբ։

Ինչպես ցանկացած գինելոգիական հետազոտությունից առաջ, կոլպոսկոպիայի դեպքում նույնպես անրաժեշտ է պատրաստվել։ Միջամիտության լավագույն շրջանը դաշտանի ավարտից 2-3 օր հետո է։ Կոլպոսկոպիային նախորդող մի քանի օրերին նպատակահարմար է բացառել սեռական հարաբերությունը, ցնցուղ ընդունելը, խոնավացնող գելերի օգտագործումը։

Չնայած կոլպոսկոպիայի բարձր տեղեկատվական հնարավորություններին, կոլպոսկոպիան ախտորոշման անրաժեշտ, բայց ոչ  բավարար և վերջնական մեթոդ է։ Անհրաժեշտության դեպքում ցուցված է կոլպոսկոպիայի հսկողության տակ իրականցնել բիոպսիա (հյուսվածքներից փոքրիկ մասնիկի նմուշառում` հյուսվածաբանական հետազոտության համար):